Trước khi ra nước ngoài dài hạn, nên tra bốn việc: thông tin thuế cá nhân có đúng không, còn khoản nào phải nộp không, mình có đang đứng tên doanh nghiệp hay hộ kinh doanh nào không, và tài sản để lại trong nước sẽ phát sinh thuế gì. Cả bốn đều tra được trong một buổi, bằng tài khoản thuế điện tử cá nhân, ứng dụng thuế trên điện thoại và giấy tờ sẵn có.
Việc còn lại là giữ cho đường liên lạc với cơ quan thuế không bị đứt: số điện thoại nhận mã xác thực, hộp thư nhận thông báo, và một người thân được uỷ quyền làm thay những việc cần có mặt. Người đi xa hay gặp rắc rối không phải vì nợ lớn, mà vì một khoản nhỏ không ai nhận thông báo, để lâu thành chuyện.
Vì sao nên tra trước, không để khi về mới làm
Ở trong nước, một thông báo thuế nhỡ vài tuần vẫn kịp xử lý. Ở nước ngoài, mọi việc chậm hơn: đăng nhập cần mã xác thực gửi về số điện thoại trong nước, nhiều thủ tục cần chữ ký hoặc có mặt, và người thân ở nhà không có quyền thao tác trên tài khoản của mình. Những hệ quả hay gặp:
- Khoản thuế đất hằng năm không ai nộp, tích tiền chậm nộp qua vài năm.
- Năm cuối đi làm trong nước có thu nhập ở hai nơi, cần tự quyết toán nhưng không ai làm.
- Doanh nghiệp mình đứng tên người đại diện phát sinh nợ thuế, trong khi mình không còn theo dõi.
- Tiền cho thuê nhà không được khai đúng, người thuê hoặc người quản lý nhà hỏi mà không có ai trả lời.
Một buổi tra trước khi đi rẻ hơn rất nhiều so với mấy tháng gọi điện qua lại từ xa.
Tra lại thông tin thuế cá nhân
Từ 1/7/2025, số định danh cá nhân dùng thay mã số thuế cá nhân. Đăng nhập tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế và kiểm tra:
- Họ tên, ngày sinh, số định danh khớp với căn cước đang dùng.
- Địa chỉ — đặc biệt nếu cơ quan thuế sẽ gửi thông báo giấy về địa chỉ đó.
- Số điện thoại, thư điện tử nhận thông báo và mã xác thực.
- Người phụ thuộc đang đăng ký, nếu có — người đi xa mà vẫn để người thân ở nhà giữ giảm trừ thì nên thống nhất lại ai đăng ký.
- Mã số thuế cũ 10 số nếu từng có, xem đã được gắn với số định danh chưa.
Nếu có sai lệch, sửa trước khi đi. Sửa từ nước ngoài vẫn làm được một số việc qua mạng, nhưng nhiều trường hợp cần giấy tờ bản chính hoặc xác thực lại.
Tra nghĩa vụ còn phải nộp
Mở phần tra cứu nghĩa vụ thuế trong tài khoản cá nhân. Những dòng hay có ở cá nhân:
| Khoản | Vì sao hay bị quên | Làm gì trước khi đi |
|---|---|---|
| Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp | Số nhỏ, nộp một lần mỗi năm | Nộp năm hiện tại; nhờ người thân theo dõi thông báo năm sau |
| Thuế thu nhập cá nhân phải nộp thêm sau quyết toán | Tự quyết toán ra số phải nộp nhưng chưa nộp | Nộp đủ, lưu chứng từ |
| Thuế khi chuyển nhượng nhà đất, chứng khoán | Giao dịch cũ chưa hoàn tất | Kiểm tra từng thông báo đã nộp chưa |
| Thuế của hộ kinh doanh do mình làm chủ | Hộ vẫn hoạt động hoặc đã nghỉ mà chưa làm thủ tục | Quyết định giao lại hay tạm ngừng, chấm dứt |
Tiền chậm nộp tính theo ngày trên số chậm nộp (mức lâu nay là 0,03%/ngày, kiểm tra mức hiện hành). Một khoản vài trăm nghìn để ba bốn năm vẫn là khoản phải xử lý khi về, cộng thêm phần chậm nộp.
Mình có đang đứng tên doanh nghiệp hay hộ kinh doanh nào không
Đây là chỗ nhiều người bỏ qua. Người từng góp vốn, làm giám đốc hay đứng tên hộ kinh doanh cho gia đình nên tra lại:
- Tra theo tên mình trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia xem còn là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp nào.
- Hỏi gia đình về hộ kinh doanh đang đứng tên mình.
- Tra trạng thái mã số thuế của các đơn vị đó.
Khi doanh nghiệp còn nợ thuế, người đại diện theo pháp luật có thể bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định của Luật Quản lý thuế. Cá nhân còn nợ thuế quá hạn cũng có thể thuộc diện này. Nếu sẽ đi xa lâu mà không còn điều hành, cân nhắc làm thủ tục thay đổi người đại diện hoặc uỷ quyền rõ ràng trước khi đi. Đứng tên mà không theo dõi là rủi ro lớn nhất trong danh sách này.
Tài sản và thu nhập để lại trong nước
Người đi xa vẫn có thể có thu nhập phát sinh ở Việt Nam. Ba trường hợp thường gặp:
- Cho thuê nhà, căn hộ. Tiền cho thuê là thu nhập phải kê khai theo quy định với cá nhân cho thuê tài sản. Nếu bên thuê là doanh nghiệp, hai bên có thể thoả thuận để bên thuê khai và nộp thay. Ghi rõ điều này trong hợp đồng trước khi đi.
- Bán nhà đất, chứng khoán trong thời gian ở nước ngoài. Chuyển nhượng bất động sản chịu thuế thu nhập cá nhân 2% trên giá chuyển nhượng; chuyển nhượng chứng khoán 0,1% trên giá bán. Người được uỷ quyền bán cần giấy uỷ quyền đúng hình thức.
- Tiền lương năm cuối. Nếu năm rời đi còn thu nhập từ tiền lương, tiền công ở Việt Nam, hỏi nơi làm việc về việc quyết toán và cấp chứng từ khấu trừ. Tình trạng cư trú thay đổi có thể làm thay đổi cách tính thuế — trường hợp này nên hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm nghề trước khi đi.
Giữ đường liên lạc và uỷ quyền người ở nhà
Ba việc nhỏ quyết định mình có xử lý được việc thuế từ xa hay không:
- Giữ số điện thoại trong nước nhận được tin nhắn khi ở nước ngoài, hoặc đổi số nhận mã xác thực sang số của người thân tin cậy nếu cách đăng ký cho phép. Mất số là mất đường đăng nhập.
- Dùng thư điện tử cá nhân lâu dài để nhận thông báo, không dùng hộp thư công ty sắp nghỉ.
- Lập giấy uỷ quyền cho người thân với phạm vi rõ: nhận thông báo, nộp tiền thuế đất, làm việc với cơ quan thuế về một số thủ tục. Giấy uỷ quyền cần hình thức phù hợp với việc được uỷ quyền.
Không đưa mật khẩu tài khoản thuế cho người thân dùng lâu dài. Nếu cần họ xem giúp, hẹn giờ gọi video và tự đăng nhập, hoặc để họ làm những việc không cần tài khoản như nộp tiền theo thông báo.
Tự kiểm tra ở đâu khi đã ở nước ngoài
Đi rồi vẫn nên giữ nhịp tra định kỳ, chẳng hạn mỗi quý một lần, ở ba chỗ:
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân: xem thông báo mới và bảng nghĩa vụ. Một dòng nợ mới xuất hiện là dấu hiệu có thông báo mình chưa nhận.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: tra trạng thái của doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh mình còn đứng tên, nếu chưa kịp chuyển giao.
- Người thân được uỷ quyền: hẹn họ báo lại mỗi khi có thư từ cơ quan thuế gửi về địa chỉ nhà, chụp ảnh gửi qua cho mình.
Ghi lại ngày tra và kết quả trong một tệp ghi chú. Khi về nước làm thủ tục gì đó — mua bán nhà, vay vốn, nhận lại công việc — tệp này giúp trả lời nhanh câu hỏi “trong thời gian vắng mặt có phát sinh gì không”. Nếu thấy điều gì không hiểu, gửi câu hỏi qua kênh hỗ trợ trực tuyến của cơ quan thuế thay vì chờ tới lúc về.
Bước tiếp theo
- Một tháng trước khi đi: đăng nhập tài khoản thuế cá nhân, kiểm tra thông tin và bảng nghĩa vụ.
- Nộp hết các khoản còn phải nộp; lưu chứng từ vào một thư mục số mang theo.
- Tra xem mình còn đứng tên doanh nghiệp, hộ kinh doanh nào; quyết định thay đổi người đại diện hoặc uỷ quyền.
- Thoả thuận rõ việc khai thuế tiền cho thuê nhà nếu có.
- Giữ số điện thoại, thư điện tử nhận thông báo; lập giấy uỷ quyền cho người thân.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt Nam đi du học có phải quyết toán thuế trước khi xuất cảnh không?
Không có yêu cầu chung như vậy với mọi người. Nhưng nếu năm đó có thu nhập tiền lương ở Việt Nam và thuộc diện phải tự quyết toán, nên làm trước khi đi hoặc thu xếp người làm thay, vì từ xa khó bổ sung giấy tờ.
Còn nợ thuế đất vài trăm nghìn có bị chặn xuất cảnh không?
Không nên suy ra theo số tiền. Việc tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế áp dụng theo điều kiện của Luật Quản lý thuế và văn bản hướng dẫn. Cách chắc nhất là nộp hết khoản còn nợ trước khi đi.
Ở nước ngoài có đăng nhập ứng dụng thuế được không?
Thường được nếu có mạng và nhận được mã xác thực. Vấn đề hay gặp là mã gửi về số điện thoại trong nước đã bị khoá hoặc không nhận tin nhắn quốc tế. Kiểm tra việc nhận tin nhắn trước khi đi.
Cho thuê căn hộ khi ở nước ngoài, ai sẽ khai thuế?
Người cho thuê là người có nghĩa vụ khai. Nếu bên thuê là tổ chức, hai bên có thể thoả thuận để bên thuê khai và nộp thay theo quy định về cá nhân cho thuê tài sản. Ghi thoả thuận vào hợp đồng.
Người phụ thuộc đang đăng ký cho mình thì xử lý thế nào khi đi xa?
Nếu không còn thu nhập tiền lương ở Việt Nam, việc giảm trừ cho người phụ thuộc qua mình không còn ý nghĩa. Người thân khác đủ điều kiện có thể đăng ký thay, nhưng phải kết thúc ở phía mình trước để không bị trùng.
Uỷ quyền cho bố mẹ nộp thuế đất có cần công chứng không?
Nộp tiền theo thông báo thường không cần uỷ quyền, ai cũng nộp thay được nếu ghi đúng thông tin. Còn làm việc với cơ quan thuế về thủ tục thì cần giấy uỷ quyền với hình thức phù hợp; nên hỏi nơi tiếp nhận yêu cầu cụ thể.
