Giáo viên dạy thêm, cộng tác viên nhận thù lao: bị khấu trừ 10% hay làm cam kết, so sánh bằng ví dụ số

Nếu nhận thù lao từ 2 triệu đồng trở lên mỗi lần mà không ký hợp đồng lao động, hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, nơi trả tiền sẽ khấu trừ 10% trước khi trả. Người nhận chỉ tránh được khoản khấu trừ này khi đủ điều kiện làm cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành: thu nhập đó là nguồn duy nhất thuộc diện khấu trừ 10%, và ước tính tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế.

Nói gọn: người có lương ở một nơi rồi dạy thêm, làm thêm ở nơi khác thì gần như luôn bị khấu trừ 10% và tính lại khi quyết toán. Người chỉ có thu nhập cộng tác, tổng cả năm thấp, thì làm cam kết để khỏi bị giữ tiền rồi phải xin lại. Ba ví dụ số dưới đây cho thấy chênh lệch thực tế, và phần cuối chỉ cách tra xem nơi trả đã kê khai cho mình chưa.

Ai rơi vào diện khấu trừ 10%

Diện này gồm các khoản tiền công, thù lao trả cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng, với mức trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên. Những trường hợp hay gặp:

• Giáo viên dạy thêm ở trung tâm, dạy bồi dưỡng theo khoá, chấm bài theo đợt.
• Cộng tác viên viết bài, dịch thuật, thiết kế, chụp ảnh.
• Diễn giả, người đào tạo một buổi cho doanh nghiệp.
• Sinh viên làm thời vụ theo dự án ngắn ngày.

Khoản dưới 2 triệu đồng/lần không bị khấu trừ tại nguồn, nhưng vẫn là thu nhập và vẫn được nơi trả kê khai. Việc chia một khoản lớn thành nhiều lần dưới 2 triệu đồng để khỏi bị khấu trừ không làm thay đổi nghĩa vụ; tổng thu nhập vẫn được cộng khi quyết toán, và nơi trả tiền làm như vậy tự đặt mình vào rủi ro khi bị kiểm tra.

Điều kiện làm cam kết: đọc kỹ hai chữ “duy nhất”

Mẫu cam kết không phải tờ giấy xin miễn thuế. Người ký cam kết khẳng định hai điều:

1. Chỉ có duy nhất thu nhập thuộc diện khấu trừ theo tỷ lệ 10%. Người đang có lương theo hợp đồng lao động từ 3 tháng ở một nơi khác không thoả điều kiện này.
2. Ước tính tổng thu nhập chịu thuế cả năm, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh, chưa đến mức phải nộp thuế.

Người cam kết phải có mã số thuế tại thời điểm cam kết; nay số định danh cá nhân dùng thay mã số thuế. Cam kết sai là trách nhiệm của người ký: khi cơ quan thuế đối chiếu thấy thực tế khác, người đó phải nộp phần thuế còn thiếu và chịu xử lý theo quy định.

Từ kỳ tính thuế 2026, giảm trừ bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng, tức 186 triệu đồng/năm, và mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15). Hai con số này là thước đo để ước tính mình có “chưa đến mức phải nộp thuế” hay không.

Ba ví dụ số: cam kết, khấu trừ rồi lấy lại, và khấu trừ rồi nộp thêm

Các ví dụ sau là giả định, chỉ để thấy dòng tiền khác nhau thế nào.

Ở trường hợp C, số khấu trừ 10% chỉ là tạm nộp. Thù lao cộng vào lương rồi tính theo biểu thuế luỹ tiến; nếu thu nhập tính thuế của giáo viên đã ở bậc cao hơn 10%, phần chênh sẽ hiện ra thành số phải nộp thêm. Nếu lương thấp, phần khấu trừ có thể được hoàn một phần. Không có cách nào biết trước chính xác mà không tính trên tổng thu nhập cả năm.

Chọn cách nào: bảng tự hỏi nhanh

• Có hợp đồng lao động từ 3 tháng ở nơi khác không? Có → không cam kết được, chấp nhận khấu trừ 10%, cuối năm tính lại.
• Tổng thu nhập ước tính cả năm có dưới giảm trừ gia cảnh của mình không? Chắc chắn dưới, và chỉ có một loại thu nhập này → có thể cam kết.
• Không chắc thu nhập cả năm, ví dụ đầu năm mới nhận việc, chưa biết sẽ có thêm hợp đồng nào → để khấu trừ, cuối năm quyết toán. Bị giữ tiền vài tháng còn hơn cam kết sai.
• Nhận thù lao từ nhiều nơi → cam kết với một nơi không che được các nơi khác; tổng thu nhập vẫn phải tính gộp.

Điều không nên làm: ký cam kết ở mọi nơi trả tiền cho “khỏi bị trừ” khi tổng thu nhập thực tế đã vượt mức. Cơ quan thuế có dữ liệu thu nhập do từng nơi kê khai, nên chênh lệch sẽ hiện ra khi đối chiếu.

Tra xem nơi trả tiền đã kê khai cho mình chưa

Dù cam kết hay bị khấu trừ, nơi trả tiền đều phải kê khai khoản thu nhập đã trả theo số định danh của mình. Để tra:

1. Đăng nhập ứng dụng thuế hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân bằng số định danh.
2. Vào mục tra cứu thông tin thu nhập theo năm; mỗi dòng thường gồm tên, mã số thuế của nơi trả, tổng thu nhập và số thuế đã khấu trừ.
3. Đối chiếu với chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân mà nơi trả cấp (nay phần lớn là chứng từ điện tử). Chứng từ này là căn cứ để trừ số đã nộp khi quyết toán.

Thấy thiếu một nơi, hoặc số khác chứng từ, liên hệ bộ phận kế toán nơi trả trước. Dữ liệu kê khai theo quý hoặc theo năm, nên đầu năm sau mới đủ cho năm trước. Khi cần đối chiếu với nhiều nơi trả trong năm, cách làm chi tiết có trong bài làm thuê cho nhiều nơi: tra từng nơi đã khai thu nhập.

Những nhầm lẫn hay gặp ở phía người nhận thù lao

• Nghĩ 10% là thuế cuối cùng. Với người có thu nhập khác, 10% chỉ là tạm nộp; quyết toán mới ra con số thật.
• Nghĩ đã cam kết thì không bị kê khai. Nơi trả vẫn kê khai thu nhập đã trả cho mình, chỉ là không khấu trừ. Dữ liệu vẫn nằm trên tài khoản thuế.
• Dùng mẫu cam kết cũ tải từ đâu đó trên mạng. Mẫu có thể đã được thay theo thông tư mới; xin mẫu từ bộ phận kế toán nơi trả, họ biết mẫu đang dùng.
• Không lưu lại hợp đồng, biên bản nghiệm thu, chứng từ khấu trừ. Khi quyết toán, đây là bộ giấy tờ để đối chiếu nếu dữ liệu kê khai của nơi trả bị thiếu hoặc sai.
• Để người khác nhận thù lao hộ bằng số định danh của mình, hoặc cho người khác dùng số định danh của mình để nhận. Thu nhập sẽ ghi vào hồ sơ thuế của người đứng tên, kéo theo nghĩa vụ quyết toán không phải của họ.

Cả năm lỗi đều không cần kiến thức chuyên môn để tránh, chỉ cần một thư mục giấy tờ và thói quen tra tài khoản thuế mỗi đầu năm.

Tự kiểm tra ở đâu

• Ứng dụng thuế trên điện thoại: xem nhanh thu nhập, số đã khấu trừ, và tự quyết toán nếu cần.
• Tài khoản thuế điện tử cá nhân trên máy tính: tải bảng thu nhập, xem thông báo.
• Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra số định danh của mình đang được ghi nhận đúng tên.
• Bộ phận kế toán nơi trả tiền: xin chứng từ khấu trừ, hỏi lại khi dữ liệu kê khai thiếu.